Kedilerde Psikojenik Alopesi: Aşırı Yalanma, Tüy Dökülmesi ve Tedavisi
Kediniz sürekli karnını yalıyor, bacaklarındaki tüyleri koparıyor veya vücudunun belirli bölgelerinde tüy kaybı mı yaşıyor? Bu durum kedilerde aşırı yalanma (overgrooming) olarak adlandırılan davranışla ilişkili olabilir.
Kedilerin kendilerini yalayarak temizlemesi doğal bir davranıştır. Ancak yalanma davranışı aşırı hale geldiğinde tüylerde seyrelme, kırılma ve bölgesel kellik oluşabilir.
Bu durumun nedenlerinden biri kedilerde psikojenik alopesi, yani davranışsal nedenlerle ortaya çıkan tüy kaybıdır. Ancak her aşırı yalanma davranışı psikolojik bir sorundan kaynaklanmaz. Alerjiler, parazitler ve ağrı da benzer belirtilere neden olabilir.
Peki, kedilerde psikojenik alopesi nasıl anlaşılır ve nasıl tedavi edilir?

Kedilerde psikojenik alopesi nedir?
Psikojenik alopesi, kedilerde stres, anksiyete veya kompulsif davranışlarla ilişkili aşırı yalanma sonucunda oluşan tüy kaybıdır. Bu kediler vücutlarının belirli bölgelerini tekrar tekrar yalayabilir, tüylerini ısırarak koparabilir veya normalden çok daha uzun süre kendilerini temizleyebilir. Tüy kaybının görüldüğü bölgelerde deri çoğu zaman normal görünür. Belirgin kızarıklık, kabuklanma veya yara bulunmayabilir.
Ancak kedilerde psikojenik alopesi, diğer tıbbi nedenler araştırıldıktan sonra değerlendirilen bir tanıdır.
Kediler neden kendilerini sürekli yalar?
Kedilerde aşırı yalanmanın birçok farklı nedeni bulunur. Bu nedenlerin doğru belirlenmesi, uygun tedavinin planlanması açısından önemlidir.
1. Kedilerde alerji ve kaşıntı
Pire alerjisi, besinlere karşı gelişen alerjik reaksiyonlar ve çevresel alerjenler kedilerde kaşıntıya neden olabilir.
Kediler kaşınmak yerine kendilerini yoğun şekilde yalayabilir. Bu nedenle hasta sahipleri kedilerinin kaşındığını fark etmeyebilir.
2. Deri parazitleri
Pireler ve Demodex gatoi gibi mikroskobik deri parazitleri aşırı yalanma ve tüy kaybına yol açabilir.
Kedinizin üzerinde parazit görmemeniz, paraziter bir hastalık bulunmadığı anlamına gelmez.
3. Ağrı ve rahatsızlık
Bazı kediler ağrı veya rahatsızlık hissettikleri bölgeleri daha fazla yalayabilir.
Özellikle kedinin sürekli aynı bölgeyi yalaması durumunda, dermatolojik nedenlerin yanında ağrıya yol açabilecek hastalıklar da değerlendirilmelidir.
4. Kedilerde stres ve anksiyete
Kediler yaşam alanlarındaki değişikliklere duyarlı olabilir.
Ev değişikliği, eve yeni bir hayvanın gelmesi, günlük rutinlerin bozulması, diğer kedilerle yaşanan çatışmalar veya güvenli alanların yetersizliği stres oluşturabilir.
Bazı kedilerde yalanma davranışı, stresle başa çıkma sürecinde tekrarlayıcı ve kontrol edilmesi zor bir davranışa dönüşebilir.

Kedilerde psikojenik alopesi belirtileri nelerdir?
Psikojenik alopesiyle ilişkili olabilecek belirtiler şunlardır:
Sürekli aynı bölgeyi yalama
Karın bölgesinde tüylerin seyrelmesi veya tamamen kaybolması
Arka bacakların iç yüzeyinde tüy kaybı
Tüyleri ısırma veya koparma
Normalden daha uzun süren temizlenme davranışı
Belirgin deri lezyonu olmadan gelişen bölgesel alopesi
Bu belirtiler yalnızca psikojenik alopesiye özgü değildir. Benzer bulgular alerjik ve paraziter deri hastalıklarında da görülebilir.
Kedilerde karın bölgesinde tüy dökülmesi neden olur?
Kedilerde karın bölgesinde tüy dökülmesi, hasta sahiplerinin en sık fark ettiği aşırı yalanma belirtilerinden biridir. Karın ve arka bacakların iç yüzeyleri kedilerin kolaylıkla ulaşabildiği bölgelerdir. Bu nedenle aşırı yalanmaya bağlı tüy kaybı sıklıkla bu alanlarda ortaya çıkar. Ancak karın bölgesindeki tüy kaybının doğrudan strese bağlanması doğru değildir. 2006 yılında yayımlanan ve psikojenik alopesi şüphesi bulunan 21 kediyi değerlendiren bir araştırmada, kedilerin yaklaşık %76'sında davranışsal olmayan tıbbi nedenler, %14'ünde hem tıbbi hem davranışsal nedenler ve yalnızca %10'unda tek başına psikojenik alopesi saptanmıştır. Bu çalışma küçük bir hasta grubunu değerlendirmiş olsa da önemli bir noktaya dikkat çekmektedir:
Strese bağlı olduğu düşünülen tüy dökülmelerinin arkasında tedavi edilmesi gereken başka hastalıklar bulunabilir.
Kedilerde psikojenik alopesi nasıl teşhis edilir?
Psikojenik alopesi tanısı yalnızca kedinin tüy kaybının görünümüne bakılarak konulamaz.
Veteriner hekim öncelikle kedinin genel sağlık durumunu değerlendirir ve dermatolojik muayenesini gerçekleştirir.
Gerekli durumlarda şu incelemeler yapılabilir:
Tüylerin mikroskobik incelemesi (trikogram)
Deri parazitlerinin araştırılması
Dermatofit (mantar) enfeksiyonlarının değerlendirilmesi
Alerjik hastalıkların araştırılması
Besin alerjisi şüphesinde eliminasyon diyeti
Kan ve idrar analizleri
Ağrı ve diğer sistemik hastalıkların değerlendirilmesi
Tıbbi nedenler araştırıldıktan sonra kedinin davranışları, yaşam ortamı ve olası stres kaynakları ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Kedilerde psikojenik alopesi tedavisi nasıl yapılır?
Kedilerde psikojenik alopesi tedavisi, aşırı yalanmanın altında yatan nedene göre planlanır.
Alerji, parazit veya ağrıya neden olan bir hastalık belirlenmişse öncelikle bu durumun tedavi edilmesi gerekir. Davranışsal nedenlerin ön planda olduğu kedilerde ise çevresel düzenlemeler ve davranış terapisi tedavinin temelini oluşturur.

Kedilerde strese bağlı tüy dökülmesi için evde neler yapılabilir?
Güvenli dinlenme alanları oluşturun.
Kedinizin rahatsız edilmeden dinlenebileceği, saklanabileceği ve çevresini yüksekten gözlemleyebileceği alanlar sağlayın.
Günlük oyun rutinleri oluşturun.
Olta oyuncakları, yiyecek arama oyunları ve kedinizin avlanma davranışını destekleyen aktiviteler günlük yaşamını zenginleştirebilir.
Mama, su ve kum kabı alanlarını düzenleyin.
Özellikle birden fazla kedinin yaşadığı evlerde kaynaklara erişim konusunda rekabet oluşmaması önemlidir.
Günlük rutini mümkün olduğunca koruyun.
Beslenme, oyun ve dinlenme zamanlarının düzenli olması bazı kedilerde stresin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Kedinizi yalanma davranışı nedeniyle cezalandırmayın.
Bağırmak, korkutmak veya fiziksel müdahalede bulunmak kedinizin stresini artırabilir.
Psikojenik alopeside ilaç tedavisi kullanılır mı?
Bazı kedilerde çevresel düzenlemeler ve davranış terapisi tek başına yeterli olmayabilir.
Bu durumlarda veteriner hekim, kedinin genel sağlık durumunu ve davranışsal belirtilerini değerlendirerek ilaç tedavisi önerebilir.
Davranışsal problemlerde kullanılan ilaçların etkileri kediden kediye değişebilir. Ayrıca bu ilaçların olası yan etkileri bulunduğundan yalnızca veteriner hekim kontrolünde kullanılmaları gerekir.
Kedilerde psikojenik alopesi ne kadar sürede iyileşir?
Tedavi süresi, aşırı yalanmanın nedenine ve kedinin tedaviye verdiği yanıta bağlıdır.
Bazı kediler çevresel düzenlemelere olumlu yanıt verirken, bazı kedilerde daha uzun süreli davranışsal destek gerekebilir.
Aşırı yalanma azalsa bile tüylerin yeniden uzaması zaman alabilir.
Bu nedenle tedavinin başarısı yalnızca tüylerin uzamasıyla değil, yalanma davranışındaki azalma ve kedinin genel yaşam kalitesindeki iyileşmeyle değerlendirilmelidir.
Sonuç
Kedilerde aşırı yalanma ve bölgesel tüy dökülmesi, yalnızca stres kaynaklı bir davranış problemi olarak değerlendirilmemelidir. Alerjik hastalıklar, parazitler, ağrı ve diğer tıbbi nedenler benzer belirtiler oluşturabilir. Bu nedenle psikojenik alopesi tanısında öncelik, olası tıbbi nedenlerin araştırılması ve kedinin davranışsal ihtiyaçlarının birlikte değerlendirilmesidir. Doğru tanı ve bireyselleştirilmiş tedavi, aşırı yalanmanın kontrol altına alınmasına ve kedinin yaşam kalitesinin iyileştirilmesine yardımcı olabilir.
Kaynaklar
University of Minnesota. Self-inflicted Non-inflammatory Alopecia – Feline. Small and Large Animal Dermatology Handbook, Volume 3.https://open.lib.umn.edu/animaldermatology3/chapter/1o-self-inflicted-non-inflammatory-alopecia-feline/
Waisglass SE, Landsberg GM, Yager JA, Hall JA. (2006). Underlying medical conditions in cats with presumptive psychogenic alopecia. Journal of the American Veterinary Medical Association, 228(11), 1705–1709.https://doi.org/10.2460/javma.228.11.1705
Miller J, et al. (2023). 2023 AAHA Management of Allergic Skin Diseases in Dogs and Cats Guidelines. Journal of the American Animal Hospital Association, 59(6), 255–284.https://doi.org/10.5326/JAAHA-MS-7396
Mertens PA, Torres S, Jessen C. (2006). The effects of clomipramine hydrochloride in cats with psychogenic alopecia: A prospective study. Journal of the American Animal Hospital Association, 42(5), 336–343.https://doi.org/10.5326/0420336
Griesser AC. (2022). Does treatment with clomipramine reduce cat psychogenic alopecia? Veterinary Evidence, 7(2).https://doi.org/10.18849/ve.v7i2.573




Yorumlar